BEZPIECZEŃSTWO RUCHU DROGOWEGO

TYLKO DLA KIEROWCÓW PRAGNĄCYCH BEZPIECZNIE JEŹDZIĆ

autor: inż. Stanisław Kwartnik

JUTRO W POLSCE NIE MUSI BYĆ :                            1060 ZGŁOSZONYCH KOLIZJI                              136 WYPADKÓW DROGOWYCH 173 OSÓB RANNYCH          16 OSÓB ZABITYCH .... NAJWIĘKSZE ZAGROŻENIE: - w miesiącach letnich; - w piątki; - w godzinach 16 - 19 a szczególnie w godzinach 17 - 18 !!! (na podstawie statystyki wypadków drogowych za 2007 rok) Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że rocznie na  świecie: ginie MILION OSÓB a 50 MILIONÓW doznaje obrażeń.

WSTĘP : Strona jest przeznaczona dla kierowców pragnących bezpiecznie prowadzić pojazd. Na tej stronie publikuję własne przemyślenia związane z bezpieczeństwem ruchu drogowego. Strona ma charakter otwarty. Jest miejsce na Państwa uwagi, sugestie i koncepcje, z którymi należałoby się podzielić w imię wspólnego bezpieczeństwa.

UWAGI OGÓLNE

1. W ruchu drogowym spotykają się ludzie o wszystkich możliwych charakterach, stopniu wiedzy, umiejętnościach, stanach psychofizycznych itp.:

- NIE ZASKOCZY MNIE NIENORMALNE ZACHOWANIE INNEGO UCZESTNIKA RUCHU.

2. Prawo jazdy nie upoważnia do zadawania bólu, cierpienia, śmierci sobie ani innym uczestnikom ruchu drogowego:

- NIE MAM PRAWA RYZYKOWAĆ.

3. Posiadając prawo jazdy jestem zobowiązany stale pogłębiać swoją wiedzę i umiejętności, dbać o odpowiedni stan zdrowia psychofizycznego:

- POKORA WOBEC PRAW NATURY.

4. Jeśli podczas jazdy mam konieczność wyboru między złamaniem przepisu a zachowaniem bezpieczeństwa:

- WYBIERAM BEZPIECZEŃSTWO.

5. Znam stan polskich dróg - w miejscach częstego hamowania przed przejściami, skrzyżowaniami, zakrętami, w zakrętach:

- NIE DAM SIĘ TAM ZASKOCZYĆ :

• ŚLISKĄ JEZDNIĄ,
• POFAŁDOWANĄ NAWIERZCHNIĄ,
• KOLEINAMI,
• DZIURAMI,
• ŁATAMI O RÓŻNEJ PRZYCZEPNOŚCI.

6. NIE ŁUDZĘ SIĘ, ŻE MÓJ POJAZD O DŁUGOŚCI 4 do 16 m ZMIEŚCI SIĘ W POŚLIZGU BOCZNYM NA 3m PASIE RUCHU !

7. ZNAM STAN SWOJEGO POJAZDU i wiem jak się zachowuje na w/w drogach.

8. ZNAM STAN SWOJEGO ZDROWIA a zwłaszcza aktualny czas spostrzegania i reakcji na możliwe zagrożenia.

9. WIEM, że DROGA NIE JEST:
- MIEJSCEM NA POKAZYWANIE SWOJEJ KASY (np. 3 wykroczenia w jednej sytuacji, zagrożone MAX mandatem),
- MIEJSCEM NA POKAZYWANIE SWOJEGO STANU PSYCHICZNEGO np. :
potrzeby zwrócenia na siebie uwagi, popisu "umiejętności" i głupoty przed rówieśnikami, która kończy się na ogół tragicznie.
- MIEJSCEM POKAZYWANIA UMIEJĘTNOŚCI RAJDOWYCH np.:
popisy ruszania i zatrzymywania z piskiem opon - jest to nieprawidłowa technika jazdy, która może być naruszeniem przepisów ruchu drogowego gdy np wystraszony pieszy zatrzyma się na przejściu a wtedy będzie to nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu itd.,
- MIEJSCEM NA "SAMOSZKOLENIE" INNEGO UCZESTNIKA,
- MIEJSCEM DLA PRZESTĘPCÓW,
- MIEJSCEM POKAZU MODY.

10. WIEM, że wyjeżdżając na drogę publiczną tracę swoją prywatność.

---

BĘDĄC PIESZYM WIEM, ŻE:

1. W spotkaniu z pojazdem nie mam szans a mój ból i moje cierpienie może być wielkie.
Nie liczę na odszkodowanie, bo:
--ON może nie mieć ubezpieczenia,
--ON może być nietrzeźwy a wtedy zakład ubezpieczeniowy nie odpowiada,
--ON może mieć świadków, "plecy i kasę", z czego może wyniknąć nasza wina i trzeba będzie jeszcze koszty uszkodzenia pojazdu z własnej kieszeni pokryć.
2. Pierwszeństwo mam na przejściu dla pieszych ale nie korzystam z pierwszeństwa, jeśli nie mam co do tego pewności. Stojąc na chodniku nie mam pierwszeństwa.
3. Zbliżając się do przejścia obserwuję drogę (lewa, prawa, lewa) przez obrót głowy i tułowia też jeśli pole widzenia mam ograniczone okularami, kapturami itp. Mam widzieć i być widzianym.
4. Nie wchodzę pod nadjeżdżający pojazd - ON mnie może nie widzieć (m.in. martwe strefy samochodu, zaparowana szyba, warunki oświetlenia itp.), ON może w porę się nie zatrzymać ze względu na śliską jezdnię, czas reakcji, sprawność pojazdu...
5. Korzystam tylko z przejść oznakowanych jeśli jestem do 100 m od takiego przejścia.
6. Przechodzę przez jezdnię równym spokojnym krokiem, prostopadle do osi drogi, nie przebiegam.
7. Przy sygnalizacji świetlnej wchodzę dopiero jak mam sygnał zielony i pojazdy się zatrzymały.
8. Przy złej widoczności ustępuję pierwszeństwa pojazdom wszędzie - ONI mnie nie widzą.
9. Nie wychodzę zza niewidocznej przeszkody - czym większe oddalenie od przeszkody moje pole widzenia będzie większe.
10. Uważam na zachowanie pojazdów, dziury, kałuże, leżące i spadające z pojazdów przedmioty na jezdni, ....

---

CZYTELNA JAZDA

CZYTELNA JAZDA to taki sposób zachowania się na drodze, przy którym wszyscy uczestnicy ruchu drogowego są pewni naszego prawidłowego działania.

1. PASAŻEROWIE - nie mają obawy, że w porę się nie zatrzymamy (polecam dwustopniowe hamowanie - najpierw mocniej stosownie do sytuacji a następnie łagodne i spokojne dojechanie do miejsca ostatniego zatrzymania).

2. PIESZY - w przypadku braku pewności zatrzyma się, przyspieszy lub zwolni kroku a wtedy jest nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu.
Przypomnę, że pieszy ma pierwszeństwo przed pojazdem na swojej drodze (drogi dla pieszych, chodniki, przejścia dla pieszych, place, jezdnie w strefie zamieszkania) oraz mamy obowiązek ustępować pierwszeństwa pieszemu na jezdni przechodzącemu w obrębie skrzyżowania, jeśli skręcamy w lewo czy też w prawo.
W każdej sytuacji ustępujemy pieszemu o widocznej niepełnosprawności (fizycznej i ...) .
Ograniczone zaufanie zastosujemy do niepełnosprawnych, dzieci małych i dużych...

Proponuję bezpieczne odległości pojazdu od pieszego (od krawędzi lusterka) :
---bok pieszego - 1m
---przód, tył pieszego - 2m
w przypadkach braku takiego odstępu - stosowne zmniejszenie prędkości aż do zatrzymania włącznie (lepiej jest, gdy pieszy przechodzi koło pojazdu).
Zwolnienie nasze w okolicy przejścia jest obowiązkiem ale może być też zachętą dla pieszego do wejścia na to przejście - jeśli tak się stanie należy się zatrzymać.

3. KIERUJĄCY muszą zauważyć, nasze chęci ustępowania pierwszeństwa, czy też korzystania z posiadanego pierwszeństwa.
Oceniamy to po zachowaniu kierującego - czy nas widzi?, czy pojazd zwalnia?, jedzie równo?, przyspiesza?.
To stosowanie dwustopniowego hamowania jw.
To pozostawianie bezpiecznych odległości bocznych - 1m, przód - 2m.
To zawczasu i wyraźne pokazywanie kierunkowskazem zamiaru zmiany pasa ruchu lub kierunku jazdy (niedopuszczalne oszczędzanie na kierunkowskazach na skrzyżowaniach - brak kierunkowskazu świadczy o pokazywaniu zamiaru jazdy na wprost ! ).
To zajmowanie odpowiedniej do sytuacji pozycji na drodze: mowa pozycji,  pokazanie sytuacji .
To nie stosowanie szyb przyciemnianych w pojazdach osobowych, które ograniczają widoczność na skrzyżowaniach, przejściach,parkingach.

---

JAK PRZEŻYĆ NA DRODZE ?

1. NIE wymuszam pierwszeństwa i NIE przekraczam bezpiecznej prędkości (są to przyczyny 55 % wypadków).

2. NIE liczę na dobroć, błyskotliwość i super sprawność tego drugiego.

3. NIE korzystam z pierwszeństwa jeśli INNI mi go nie dają.

4. Pozwalam INNYM na nienormalną jazdę .

5. Zawsze dbam o bezpieczeństwo najpierw swoje potem INNYCH.

6. Dziękuję .... jeśli udało mi się wyjść z "opresji", pomagam INNYM się ratować.

7. Jestem widoczny dla wszystkich - unikam "martwych pól"; itp.

8. Utrzymuję bezpieczny odstęp - wiem, że poprzedzający pojazd :
- może zatrzymać się na najbliższym drzewie, uderzy w nagłą przeszkodę na jezdni lub pojazd przy karambolu,
- może jechać zgodnie z przepisami a więc gwałtownie zahamuje celem uniknięcia kolizji z innym uczestnikiem ruchu,
- zatrzyma się przed znakiem STOP,
- przed sygnalizatorem warunkowym, 
- przy zapaleniu się światła żółtego w sygnalizatorze,
- skręcając ustąpi pierwszeństwa pieszemu, rowerzyście itp.

9. Nie siadam za kierownicą w stanach silnego wzburzenia emocjonalnego lub gdy jestem zbyt zmęczony.

10. Ciągle pogłębiam swoją wiedzę i umiejętności.

Jak wygląda moja samoocena?

---

BEZPIECZNA PRĘDKOŚĆ

BEZPIECZNA PRĘDKOŚĆto prędkość pozwalająca w każdej sytuacji panować nad pojazdem nie utrudniając jazdy innym.
Określam ją jako maksymalną dopuszczalną na danej drodze. Stosownie ją obniżam w przypadku:
- miejsc gdzie wymagana jest szczególna ostrożność,
- braku widoczności (pojazdy; piesi; nieruchome, słabo widoczne przeszkody na jezdni; wzniesienia, gwałtowne obniżenia terenu; niewidoczne zakręty; rodzaj otoczenia drogi),
- warunków na drodze (śliskość, nachylenie, pofałdowanie, dziury, koleiny),
- stanu pojazdu (rodzaj opon, bieżnika na aktualne warunki; stan układu zawieszenia, hamulcowego, kierowniczego...),
- obniżonej sprawności psychofizycznej (zmęczenie, złe samopoczucie, migrena, ból zęba....),

Określam ją jako równą z INNYMI w przypadkach zatłoczonej drogi. Zobacz znaczenie prędkości, procesy hamowania i zatrzymania.

---

BEZPIECZNA ODLEGŁOŚĆ = BEZPIECZNY ODSTĘP

BEZPIECZNA ODLEGŁOŚĆ to odległość przednia, która pozwoli nam zatrzymać się za gwałtownie hamującym poprzednikiem, to boczne odległości ok. 1m od innych pojazdów, przeszkód, pieszych i odległość tylna.

Dla prędkości 50 km/h odległość przednią można określić dla dobrych warunków jako POŁOWĘ PRĘDKOŚCI, z którą się poruszamy.
Można określać ją też wg czasu - powyżej 2 sekund odstępu między przejeżdżaniem obok  tego samego punktu przy drodze.

W tabeli przedstawiam odpowiednio odległości bezpieczne dla prędkości 50, 70, 90 km/h przy różnej przyczepności jezdni.

Stan nawierzchni	sucho (op=9 m/s2)	mokro (op=4 m/s2)	gołoledź (op=1.5 m/s2)
Prędkość w km/h	50 * 70 *  90	50 * 70 *  90	50 * 70 *  90
Odstęp w metrach większy niż (m)	25 * 40 *  60	38 *  67  * 100	75 *  145 * 230
Odstęp w sekundach większy niż (s)	2 *  2,7 *  3,3	4 *  5,4 *  6,7	10 *  13,5 *  17,2

Odległość większa bywa zachętą do:
- wyprzedzania przez jadących za nami,
- włączania się innych do ruchu,
- wejścia pieszych na jezdnię !
Odległość mniejsza jest bardziej męcząca - nieustanne napięcie związane z obserwowaniem poprzednika, jego świateł stopu, kierunkowskazów i koniecznością szybkiego reagowania.
ODLEGŁOŚĆ śmiertelnie niebezpieczna to poniżej połowy bezpiecznej.
Jadący przed nami pojazd ma prawo w każdej chwili zatrzymać się !!! 

Przykładowe przyczyny:

• - zderzenie z innym pojazdem, nieruchomą przeszkodą...
• - wtargnięcie na jezdnię pieszego, dziecka, pieska, sarenki, rowerzysty...
• - brak możliwości dalszej jazdy (leżące drzewo, człowiek, dziura, wypadek...)
• - jazda zgodna z przepisami w związku ze:
• --- znakiem STOP,
• --- sygnalizatorem warunkowym,
• --- sygnalizatorem żółtym , czerwonym,
• --- ustępowaniem pierwszeństwa innym uczestnikom, autobusowi włączającemu się do ruchu z przystanku, autobusowi szkolnemu,
• - skręt w prawo z ustępowaniem pierwszeństwa pieszym...
• - skręt w lewo z ustępowaniem pierwszeństwa pojazdom z naprzeciwka, pieszym...

Jadący przed nami pojazd może mieć super nowoczesny układ hamulcowy( ABS, EBD, ESP ), super dopasowany rodzaj opon i ich ciśnienie do danych warunków itd...

Polecam ćwiczenia kalkulator drogi i czasu zatrzymania oraz kalkulator prawidłowego odstępu.
Zaskakująca jest wielkość prędkości uderzenia i znaczenie braku 1-3m do zatrzymania.
Prawa fizyki są niezależne od naszych poglądów.
W kalkulacji można podać swój czas reakcji, czas reakcji układu hamulcowego swojego pojazdu, odległość do przeszkody na drodze, stan jej nawierzchni , posiadaną prędkość.  
Program wyliczy i poda skutki tych decyzji.
Sprawdzenie czasu reakcji. Jeden ze sposobów oceny odstępu.

Jak zadbać o właściwą odległość tylną ?
Można spróbować lekkim naciskaniem hamulca zapalać światło STOP, obserwując reakcję jadącego za nami.
Przy braku reakcji należy podejrzewać jego sen lub chorobę i w tej sytuacji lepiej pozwolić się wyprzedzić w najbliższym możliwym miejscu.
ROZBÓJ NA DRODZE to wymuszanie jazdy niezgodnej z przepisami na poprzedniku (m.in. straszenie najechaniem na tył pojazdu, poganianie światłami drogowymi, sygnałem dźwiękowym). Sytuacje tego typu winny być karane dożywotnią utratą prawa jazdy.

Odległość boczna - określona jest w przepisach od pojazdów jednośladowych i kolumn pieszych jako minimum 1 metr. Taka utrzymana też od innych sytuacji w ruchu drogowym będzie prawidłowa. Należy ją zwiększyć do 2 m stosując ograniczone zaufanie do np dzieci, osób starszych, osób niepełnosprawnych...

Przy braku możliwości uzyskania 1 m odstępu od kolumn pieszych i pojazdów jednośladowych należy powstrzymać się od ruchu.
Przy innych uczestnikach ruchu drogowego należy zmniejszyć prędkość - wg zasady czym ciaśniej tym wolniej a przy braku bezpiecznej odległości powstrzymanie się od ruchu.

---

SZCZEGÓLNA OSTROŻNOŚĆ

SZCZEGÓLNA OSTROŻNOŚĆ toprzygotowanie się do najgorszego rozwoju sytuacji a więc zmniejszenie prędkości, pilna obserwacja i gotowość do reagowania.
Jest ona wymagana w szczególności:

• - przy wszystkich znakach ostrzegawczych;
• - przy włączeniu się do ruchu, zmianie pasa, kierunku jazdy, cofaniu, wyprzedzaniu;
• - przy zbliżaniu się i na: skrzyżowaniach, przejściach dla pieszych, przejazdach dla rowerzystów, przystankach komunikacji publicznej, przejazdach kolejowych i tramwajowych;
• - przy pojazdach: uprzywilejowanych w akcji, nauki jazdy, niepełnosprawnych, z materiałami niebezpiecznymi, autobusach szkolnych ;
• - przy zmniejszonej przejrzystości powietrza (mgła, śnieżyca, ulewny deszcz, dym itp.).

Przykładowo:

1. Zbliżając się do SKRZYŻOWANIA:
- wiem gdzie pojadę, komu ustąpię i kto mi będzie ustępował pierwszeństwa;
- zawczasu i wyraźnie pokażę kierunkowskazem zamiar zmiany pasa ruchu lub kierunku jazdy;
- ustąpię pierwszeństwa WSZYSTKIM na drodze z pierwszeństwem - niezależnie z jaką prędkością się poruszają, jaki kierunkowskaz mają włączony i gdziekolwiek jadą;
- KTOŚ mi może nie ustąpić pierwszeństwa, bo mnie nie widzi (martwe strefy), bo się zagubił, zamyślił lub nie wie;
- jadący przede mną w każdej chwili zatrzyma pojazd skręcając w lewo, prawo ustępując pierwszeństwa innym pojazdom, pieszym, rowerzystom;

2. Zbliżając się do PRZEJŚCIA DLA PIESZYCH:
- wiem, że pieszy na przejściu ma pierwszeństwo przed pojazdem (moja jazda nie może spowodować przyspieszenia, zwolnienia kroku bądź zatrzymania się pieszego);
- wiem, że pieszy na chodniku ma pierwszeństwo wejścia na przejście, jeśli ma sygnał zielony;
- wiem, że pieszy może być nieuświadomiony, niepełnosprawny fizycznie, umysłowo - dlatego ustąpię pierwszeństwa pieszemu przechodzącemu na czerwonym świetle;
- zauważę wbiegającego pieszego na przejście;
- zauważę pieszego wychodzącego zza samochodu, zza autobusu na przystanku, zza innej przeszkody;
- zauważę pieszego co to nie zwykł się rozglądać i ustępować innym ...?

3. W związku ze znakami ostrzegawczymi np: NIEBEZPIECZNY ZAKRĘT
a. Zmniejszam prędkość stosownie do:
--- widoczności łuku (droga może być zatarasowana, zakręt może być w zagłębieniu terenowym, na ostrym spadku, na wierzchołku wzniesienia z różnym prowadzeniem nachylenia a te czynniki mogą powodowa ć samoczynną zmianę sił na kołach doprowadzając do samoczynnej zmiany toru jazdy lub poślizgu),
--- widocznych oznak niebezpieczeństwa (krzyże, znicze, ślady ostrego hamowania, zranione drzewa na poboczu...),
--- nachylenia i kierunku (przy zakręcie w prawo zagrożenie zderzeniem czołowym),
--- stanu nawierzchni (śliskość - czym większy połysk drogi tym gorzej, dziury, koleiny, żwirek, kawałki szkła z poprzedniego wypadku),
--- warunków atmosferycznych,
--- sprawności swojej i swojego pojazdu.
b. Zakręt pokonuję ze stałą równą prędkością, która nie powoduje powstawania odczuwalnej siły odśrodkowej (wtedy nawet przy "szklance" utrzymam się na swoim pasie ruchu). Zobacz skutki wybranej prędkości.
c. Uważam na wpadające w poślizg pojazdy z przeciwnej strony.
d. Wychodząc z zakrętu przyspieszam do normalnej prędkości jazdy.

4. ZMIANA PASA RUCHU - mam ustąpić pierwszeństwa pojazdowi, który już na danym pasie jest i wjeżdżającemu na wolny pas z prawej strony - tak jest w przepisach.
Bezpieczne i kulturalne zachowanie to wyraźne ZOSTAWIENIE MIEJSCA POJAZDOWI, który kierunkowskazem sygnalizuje określony zamiar zmiany pasa ruchu czy też kierunku jazdy. Skręcającego w lewo przecież z lewej strony wyprzedzać nie wolno. Wyprzedzanie z prawej nie wszędzie jest dozwolone i jest super niebezpieczne ze względu na martwe strefy widoczności.
Unikam miejsc, w których mogę być niewidoczny dla INNYCH i rezygnuję z "pierwszeństwa" jeśli jestem niezauważony albo zlekceważony. 

Porównaj  sceny w animacji  pas oznakowany i nieoznakowany,  zmiany pasa oraz w zasadzie zamka.

5. MIJANIE- UNIKAM CZOŁOWEGO SPOTKANIA.
Coraz częściej zauważam sytuację, że kierujący omijając pieszego czy też rowerzystę przechodzi na odstęp bezpieczny (1m) wjeżdżając a nawet przekraczając oś jezdni.
Na jezdniach z poszerzonymi poboczami masowo występują:
- zjawiska wciskania się przy wyprzedzaniu,
- przekraczanie osi jezdni ze zmuszaniem nas do jazdy poboczem,
- jazda poboczem z zachętą do wyprzedzania itp.
Trzeba takie sytuacje zauważyć !!!
Spotkanie czołowe to dodanie się dwóch energii kinetycznych pojazdów i rozładowanie jej w miejscu spotkania.
Skutki spotkania będą równe tylko dla pojazdów tej samej marki i typu spotykających się centralnie.
W innych sytuacjach skutki będą zależne od stref i wielkości zgniotu pojazdów, ich prędkości i masy.
A co z pojazdem ciężarowym, którego masa jest np 35 razy większa? Zamieniając energię kinetyczną ciężarowego na osobowy uzyskamy skutki uderzenia osobowym (ok. 1 tony) takie jak przy prędkości 60km/godz. już przy prędkości ciężarowego 10km/godz.

A teraz jakiekolwiek spotkanie z ciężarowym jadącym z prędkością 70 km/godz.
= = RÓWNA SIĘ UDERZENIU POJAZDU OSOBOWEGO Z PRĘDKOŚCIĄ :
414 km/godz.
w nieruchomą przeszkodę !!! (wynik z zamiany energii kinetycznej) wtedy w samochodzie osobowym zderzak tylny spotyka się ze zderzakiem przednim. Pomijam straty energii.
Dlatego tak tragiczne jest każde spotkanie z ciężarowym. Cienka blacha i szkło jest niestety tylko optyczną ochroną.

6.ŚLISKO !!! - OBNIŻAM PRĘDKOŚĆ, ZWIĘKSZAM ODLEGŁOŚĆ. Zobacz znaczenie prędkości.
Zauważenie = obniżenie prędkości o 50% i zwiększenie odległości od poprzednika o 100%. 
To korekta dotychczasowego czasu przejazdu.
Najgorsze momenty to początek śliskości - jest to zaskoczeniem dla jeżdżących po suchej nawierzchni, dodatkowo pierwsze krople deszczu tworzą z pyłem drogowym warstwę super śliskiej mazi.
Ocena nawierzchni drogi, ocena sprawności pojazdu, ocena swojej wiedzy i umiejętności!?
Warstwy wody = aquaplaning, warstwy śniegu, lodu, szronu; koleiny, pofałdowania, dziury, łaty o różnej przyczepności, nachylenie ...
Rodzaj opon dla tej nawierzchni, ich ciśnienie; stan układu hamulcowego, kierowniczego, amortyzatorów ...
Umiejętność hamowania z ABS, hamowania pulsacyjnego (bez ABS), wychodzenia z poślizgu...

ZIMA:

1.Trudności przy ruszeniu - czy opony nie przymarzły do podłoża, ruszanie przy małej mocy silnika, ruszanie z II-go biegu, ruszanie przez rozkołysanie z zagłębienia, opony zimowe, łańcuchy, łopatka, maty...

2.Unikanie poślizgu - delikatne operowanie gazem, hamulcem, kierownicą; wybór odcinków o lepszej przyczepności do istotnej zmiany prędkości (przyspieszenia, hamowania); ciągła gotowość na odreagowanie  likwidujące przyczynę poślizgu; 

3.Trudności przy zatrzymywaniu się - wybór miejsc o lepszej przyczepności do hamowania; przewidywanie miejsc na skierowanie pojazdu przy braku możliwości zatrzymania się,  hamowanie pulsacyjne z utrzymaniem pożądanego toru jazdy (bez ABS), obserwacja hamującego z tyłu i usuwanie się z "pola rażenia".

7.WYPRZEDZANIE- O ILE NIE PODEJMUJĘ RYZYKA WTEDY UTRZYMUJĘ ODLEGŁOŚĆ ZA POPRZEDNIKIEM UMOŻLIWIAJĄCĄ WYPRZEDZANIE PRZEZ INNYCH. Zobacz : pozycja na drodze.
Wyprzedzanie to manewr szczególnie niebezpieczny na drogach dwukierunkowych o dwu pasach ruchu w przeciwnych kierunkach.
Podejmując decyzję należy brać pod rozwagę: sens, przepisy (zabronione znakami pionowymi, poziomymi,zabronione na łukach niebezpiecznych zakrętów, zabronione przy dojeżdżaniu do wierzchołka wzniesienia, zabronione przy zbliżaniu się i na przejściach dla pieszych, skrzyżowaniach), widoczność i wolną drogę na cały czas wyprzedzania (wzniesienia i zagłębienia terenu, łuki w prawo, lewo); długość, prędkość i zachowanie pojazdu do wyprzedzenia.
Więcej o wyprzedzaniu.
Pomocny w ćwiczeniu wyobraźni będzie kalkulator drogi i czasu wyprzedzania.

Mimo tylu zagrożeń prowadzenie pojazdu i uczestnictwo w ruchu jest przyjemnością, której WAM wszystkim życzę.